Zatürre (Pnömoni)

Vücutta dolaşan kirli kandaki karbon dioksitin atılarak, havadaki oksijenin alındığı organ olan akciğerlerde, nefes aldığımızda havadan solunum yoluna giren hastalık yapıcı mikroorganizmaların saklanabilecekleri uygun bir ortam vardır. Olağan koşullarda, vücudun savunma mekanizmaları bu mikroorganizmaları dışarı atar ya da ortadan kaldırır.

Akciğerlerimizde bakterilere, virüslere ya da mantarlara bağlı olarak gelişen enfeksiyon pnömoni (zatürre) olarak adlandırılır.

Pnömoni, dünyada diğer enfeksiyon hastalıklarına göre daha fazla ölüme neden olmaktadır.

Bakterilerin neden olduğu pnömoni ikiye ayrılabilir:

·     Toplumdan edinilmiş pnömoni (TEP)

Aşılara ve yeni antibiyotik tedavilerine rağmen sık görülen ciddi bir hastalıktır. En sık, 55-60 yaşlarında, kalp-damar hastalığı bulunan, diyabet ya da alkol bağımlılığı gibi altta yatan bir ya da birden çok hastalığı bulunan kişilerde görülür. TEP, ağır olgularda hastaneye yatırılarak, daha hafif olgularda ayaktan tedavi edilebilir.

·     Hastanede edinilmiş (nozokomiyal) pnömoni

Hastaneye yatırıldıktan 2-4 gün sonra gelişen pnömoni nozokomiyal pnömoni olarak adlandırılır. Yaşlı yurtları ya da bakımevlerinde kalan hastalarda gelişen pnömoni de nozokomiyal pnömoni olarak adlandırılabilir. Nozokomiyal pnömoninin önemli bir alt grubu solunum cihazına bağlı hastalarda görülen pnömonidir. Bu hastalarda nozokomiyal pnömoni oluşma riski daha fazladır ve solunum cihazına bağlı kalma süresi arttıkça enfeksiyon gelişme riski de artar.

Nozokomiyal pnömoni, hastaneye yatırıldıktan sonra ilk 4 gün içinde oluşan erken başlangıçlı nozokomiyal pnömoni ve hastaneye yatırıldıktan sonra 5. gün ya da daha geç oluşan geç başlangıçlı nozokomiyal pnömoni olarak ayrılabilir.

Toplumda edinilmiş pnömoni için risk faktörleri

Toplumda edinilmiş pnömoni riski, belirli risk fakörleri bulunan hastalarda daha yüksektir.

·     İleri yaş

·     Eşlik eden hastalıklar (kronik obtrüktif akciğer hastalığı/KOAH, astım, kalp-damar hastalığı, diyabet, kanser, böbrek hastalığı,vb.)

·     Alkol bağımlılığı

·     Sigara kullanma

·     Bağışıklık yetersizliği ya da baskılanması

Nozokomiyal pnömoni için risk faktörleri

Nozokomiyal pnömoni risk faktörleri değiştirilebilir ve değiştirilemez durumlar olarak ayrılabilir.

Değiştirilemez faktörler hastada daha önceden bulunan hastalıklar gibi faktörlerdir:

·     Erkek olmak

·     İleri yaş

·     Cerrahi girişim uygulanmış olması

·     Kronik akciğer hastalığı

·     Birden çok organ sistemi yetersizliği

Değiştirilebilir risk faktörleri aşağıdakileri içerir:

·     Hastane ile ilişkili faktörler (enfeksiyon ve bulaş kontrolü, hijyenik önlemler)

·     Tedavi ile ilişkili faktörler (kortikosteroid tedavisi, kanser tedavisi, bağışıklık baskılayıcı tedaviler, antihistaminikler ve antiasitler gibi hastada pnömoni gelişmesi riskini artırabilecek ilaç tedavileri ve entübasyon gibi girişimler, mekanik solunum cihazına bağlı olma)

Pnömoninin Sık Görülen Bulgu ve Belirtileri

Pnömoni hafif ile ağır arasında değişir. Birdenbire ya da yavaş ve sinsi olarak gelişebilir. Sık görülen bulgu ve belirtileri aşağıda sıralanmıştır:

·     Ateş

·     Öksürük (balgamlı ya da kuru)

·     Göğüs ağrısı

·     Üşüme/titreme

·     Solunum güçlüğü

Diğer bulgu ve belirtileri de aşağıdakileri içerebilir:

·     Baş ağrısı

·     Bulantı/kusma

·     İshal

·     Kas-eklem ağrıları

·     Yorgunluk/halsizlik

·     Solunum yakınmaları

·     İştahsızlık

·     Terleme

Pnömoni tanısı

Pnömoni tanısı için çeşitli yöntemler kullanılabilir:

·     Göğüs röntgeni – akciğerlerde hastalık kanıtı görülür

·     Bronkoalveoler lavaj (BAL) – akciğerlere bir solüsyon enjekte edilip geri çıkarılır ve hastalık etkeni mikroorganizmalar için incelenir.

·     Balgam kültürü – alınan balgam örneği ile etken mikroorganizma için kültür ve duyarlılık testleri yapılır.

·     Laboratuar testleri – ayırıcı tanı için kan sayımı ve diğer kan testleri, karaciğer enzimleri, böbrek işlevleri ve kan gazları gibi bir dizi inceleme yapılır.

Pnömoni tedavisi

Pnömoni tedavisinde genelde başlangıçta olası tüm etken mikroorganizmaları kapsayacak geniş etki spektrumlu antibiyotik tedavisi uygulanır (ampirik tedavi). Antibiyotik seçiminde hastalığın şiddeti, hastanın risk faktörleri ve kuşkulanılan hastalık yapıcı etken gibi pek çok faktör göz önüne alınır. Ağır enfeksiyonlar birden çok antibiyotik birlikte kullanılabilir.

Çalışmalar uygun olmayan antibiyotik tedavisinin ölüm riskini artırdığını gösterdiğinden, başlangıçta uygun antibiyotik tedavisinin seçilmesi önemlidir. Uygun olmayan antibiyotik tedavisinin sonradan değiştirilmesi hastalığın sonucunda pek bir fark yaratmamaktadır.

Enfeksiyona neden olan patojen belirlendikten sonra, başlangıçta seçilen ampirik antibiyotik tedavisi o mikroorganizma için uygun antibiyotik tedavisiyle değiştirilir.