Romatizma

Hareket sistemimizin bileşeni olan kas,  kemik, eklem ve bağlarda ağrı, şişlik, hareket kısıtlılığı ve şekil bozukluğuna neden olan ve bazen iç organlarda da bozukluklara neden olan tıbbi hastalıklara 'romatizmal hastalık' denmektedir. Romatizma tek bir hastalığın adı değildir. Benzer belirti ve bulguları veren ya da benzer patolojik durumları içeren 200’ün üzerinde hastalığı kapsayan genel bir tanımdır. Romatizmaları genel olarak iki başlık altında toplayabiliriz:

·          Eklem romatizmaları

·          Yumuşak doku romatizmaları

Eklem romatizmaları arasında en sık görülenler osteoartrit, romatoid artrittir. Yumuşak doku romatizmalarında ise en sık görülenler arasında fibromiyalji,  boyun ağrısı, bel ağrısı, kemik erimesi (osteoporoz) sayılabilir.

Romatizma neden ortaya çıkar?

Romatizmal hastalıkların önemli bir bölümünün kesin nedeni bilinmemektedir

Genetik yatkınlık bazı romatizma türlerinde önem taşır ve bu türlerde ailede var olan bir romatizmal hastalığın kan bağı olan diğer aile ferlerinde görülme riski normal toplumda beklenen riskten daha yüksektir. Nedeni bilinen romatizmal hastalıklar arasında mikropların neden olduğu mikrobik romatizmalar, akut eklem romatizması ve gut hastalığı sayılabilir. Romatizmal hastalıkların ortaya çıkışını kolaylaştıran ya da tabloyu ağırlaştıran diğer faktörler:

·          Yaş

·          Cinsiyet

·          Kalıtım

·          Meslek

·          Travmalar

·          Psikolojik faktörler

·          Eklemlerdeki yükü artıran şişmanlık

·          Damar yapısını bozan sigara kullanımıdır.

Romatizmal hastalıkların oluşum mekanizması nedir?

Romatizmal hastalıkları daha iyi anlayabilmemiz için en başta etkilenen bölge olan eklemlerin yapısını anlamak faydalı olacaktır.

Eklem nedir?

Eklemler, kemiklerimizin birleştiği bölgelerdir. Hareket kabiliyetleri eklemlerde birbirinden farklıdır. Örneğin bazı eklemler çok hareketlidir ki bunlar arasında dirsek, diz, parmak ve ayak bileği eklemleri sayılabilir. Bazı eklemler ise sadece kemiklerin birleşmesini sağlar ve hareketsizdir. Bu tip eklemlere en güzel örnek kafatası eklemleri olacaktır. Omurgamızda da boyun ve belimizi hareket ettirmemizi sağlayan eklemler vardır. Bunlar yarı hareketli eklemler olarak sınıflandırılabilir.

Eklem yapısında ve özellikle de hareketli eklemlerde iki kemiğin hareke esnasında birbirlerine sürtünüp zarar görmesini engelleyen kıkırdak doku dediğimiz yastık vazifesini gören yapılar ve eklem aralığını dolduran eklem sıvısı bulunmaktadır.

Romatizma nasıl gelişir ve ilerler?

Romatizmal hastalıkların nedeni daha önce de belirttiğimiz gibi tam olarak bilinmemektedir. Fakat hastalığın ilerleyişi iyi tanımlanmıştır. Oluş mekanizmalarına göre temelde iki tip romatizma vardır:

·          İltihabi romatizmal hastalıklar

·          İltihabi olmayan romatizmal hastalıklar

İltihabi romatizmalarda neden bir mikrop olabilir. Bu mikrop etkilediği eklemde uzun süren bir iltihaplaşma süreci başlatabilir. Mikropsuz iltihabi hastalıklarda ise, bağışıklık sisteminin zayıflaması sonucu eklemlerde (romatoid artrit, ankilozan spondilit) ya da bağ dokuda (sistemik lupus eritematozus) iltihap oluşabilir. Bunların dışında başta ürik asit olmak üzere diğer kristallerin eklemlerde ve çeşitli dokularda oturarak yaptığı tahriş sonucu ortaya çıkan iltihaplar da vardır (gut ve yalancı gut hastalığı).

İltihabi olmayan romatizmaların en önemli örneği, eklemlerde ortaya çıkan artrozlardır. Bunlarda eklemde iltihabi bir süreç oluşmamaktadır. Halk arasında kireçlenme olarak da adlandırılan artroz (osteoartrit) en sık görülen eklem hastalığıdır. Bu tip durumlarda eklemde iltihap yoktur ancak aşınma vardır. Bu aşınma nedeni ile eklemin içindeki kıkırdak incelir ve kaybolur. Ayrıca uzun süreli sürtünmeden dolayı eklemlerin kenarlarında kemik çıkıntıları oluşur.  Artrozlar en sık kalça ve diz eklemlerini etkiler. Genellikle tek eklemi tutarlar ve çok sayıda eklemi tutması nadirdir.

Bu tip romatizmalar genellikle 50 yaşından sonra ortaya çıkar. Belirti olarak ağrı genellikle hareket sonrasında ortaya çıkar. Sabah yataktan kalkıldığında yoktur.  İltihabi olmayan romatizmaların en önemli nedenleri kaza, darbe gibi mekanik nedenler, metabolik ve psikolojik bozukluklardır.

Artrit ve romatizmanın farkı nedir?

Artrit Latince “eklem iltihabı” demektir. Yani doktorunuz hastalığınızın ‘’artrit’’ olduğunu belirtirse eklem ya da eklemlerinizde iltihap olduğu kanısına varmıştır anlamına gelir. Artrit ön planda hareketli eklemlerin hastalığıdır. Yani daha sık ve belirgin olarak hareket eden eklemlerde görülür. Fakat bu hastalıklarda sadece eklemler değil eklemin çevresindeki kaslar, yumuşak dokular ve bağlar da etkilenebilir. Uzun süren artritler yeterli biçimde tedavi edilemediği durumlarda eklemlerde şekil bozukluğuna ve eklemin hiç hareket edememesine yol açabilirler. Artritte en ön planda olan belirtiler:

·          Ağrı

·          Şişlik

·          Kızarıklık

·          Sıcaklık

·          Eklemin normal hareketlerini yapamamasıdır.

Romatizma ise, eklem, kemik, bağ ve tendonlarda ağrı ve katılıkla seyreden hastalıklara verilen genel bir isimdir. Mesela romatizmanın eklemleri tutması şart değildir ki bazı romatizmal hastalıklar sadece kasları etkiler.

Romatizma tanısı nasıl konulur?

Romatizmal hastalıklara, özellikle erken dönemde tanı konulması güç olabilir ve hastanın bir süre hekimler tarafından tetkik edilmesi ve izlenmesi gerekebilir. Romatizmal hastalıklarda en uygun tedavinin yapılabilmesi için ilk aşamada hastalığın doğru teşhis edilmiş olması önemlidir. Romatizmal hastalıkların belirtileri zaman içinde değişiklik gösterebilir ve bu durumda bazen teşhiste zorluklar ortaya çıkmasına neden olabilir.

Romatizma teşhisi konurken şu yöntemler genellikle kullanılır:

·          Tıbbi hikaye alınması

·          Fizik muayene

·          Laboratuar testleri

·          Radyografiler

·           Eklem sıvısı ve doku örnekleri alınarak incelenmesi